Biofizika (Molekulyar Biologiya) İnstitutunun əməkdaşı «İlin Alimi – 2025» müsabiqəsinin qalibi olub
Azərbaycan Elm Fondunun keçirdiyi «İlin Alimi – 2025» mükafat müsabiqəsi üzrə təqdim olunmuş elmi işlərin qəbulu və elmi ekspertiza mərhələsi başa çatmışdır. Qiymətləndirmənin nəticələrinə əsasən, AR ETN Biofizika (indiki Molekulyar Biologiya) İnstitutunun “Molekulyar hüceyrə biokimyası və siqnalların ötürülməsi” laboratoriyasının elmi işçisi Fidan Qüdrətova “Gənc alim və tədqiqatçılar (35 yaşadək)” nominasiyası üzrə qalib olmuşdur.
Müsabiqəyə təqdim olunmuş elmi məqalə:
Yusifov, T., Qudretova, F., & Aliyeva, A. (2025). Cytochrome C-like Domain Within the Human BK Channel. International Journal of Molecular Sciences, 26(15), 7053.
https://doi.org/10.3390/ijms26157053
Məqalənin xülasəsi
Son tədqiqatlar insan BK kanallarının çoxsaylı fizioloji rollara malik olduğunu, o cümlədən epilepsiya, hipertoniya, eşitmə itkisi, ataksiya kimi xəstəliklərin patogenezində iştirak etdiyini, eləcə də kanal funksiyasını tənzimləyən müxtəlif siqnal molekullarının mövcudluğu səbəbindən xərçəng və böyrək xəstəliklərində xüsusi rol oynadığını nümayiş etdirir. Bununla belə, BK kanalının bu qədər geniş funksional spektrinin molekulyar mexanizmləri ilə bağlı hələ də fundamental suallar açıq qalmaqdadır.
Tədqiqatçı tərəfindən BK kanalı fəallığının tənzimlənməsinin molekulyar mexanizmləri istiqamətində aparılmış araşdırmalar nəticəsində BK kanallarına peroksidaza fəallığı verən, sitoxrom c-yə bənzər yeni bir funksional bioloji struktur – domen müəyyən edilmiş və bu domenin H₂O₂-nin parçalanması reaksiyasını kataliz etdiyi sübut olunmuşdur.
Müsabiqə qalibinin insan mənşəli rekombinant zülallarla apardığı tədqiqatlar göstərmişdir ki, BK kanallarının K⁺ ion keçiricilik xüsusiyyətləri hüceyrəni anormal həyəcanlanmadan qoruduğu halda, onların fermentativ fəallığı hüceyrəni geniş yayılmış və potensial olaraq fatal oksidləşdirici təsirlərdən müdafiə edə bilər.
İnsan BK kanallarının yeni fermentativ xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi bu ion kanalları üçün yeni fizioloji rolların aydınlaşdırılmasına, hüceyrə metabolizmi ilə əlaqəli unikal funksiyaların anlaşılmasına zəmin yaradır və BK kanalının disfunksiyası ilə əlaqəli müxtəlif xəstəliklər üçün yeni müalicə strategiyalarının hazırlanması istiqamətində geniş imkanlar açır.
